रमेश बस्नेत क्रोसिया (novska) युरोपेली देश क्रोसियामा पछिल्ला केही वर्षयता नेपालीहरूको उपस्थिति तीव्र रूपमा बढेको छ। रोजगारी, अध्ययन तथा अन्य अवसरहरूको खोजीमा हजारौं नेपाली यहाँ आएका छन्। आज क्रोसियाका विभिन्न सहरहरूमा नेपालीहरू होटल, रेस्टुरेन्ट, निर्माण, पर्यटन, यातायात, उद्योग तथा सेवा क्षेत्रमा योगदान गरिरहेका छन्। उनीहरूको श्रमले केवल क्रोसियाको अर्थतन्त्रमा मात्र होइन, नेपालमा रहेका परिवारहरूको जीवनस्तर सुधार्न पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। तर नेपालीहरूको संख्या बढ्दै जाँदा उनीहरूले भोगिरहेका समस्या र चुनौतीहरू पनि बढेका छन्। दुःखको कुरा, यति ठूलो नेपाली समुदाय हुँदाहुँदै पनि क्रोसियामा नेपालको स्थायी दूतावास वा कन्सुलर कार्यालय छैन। यस कारण यहाँ रहेका नेपाली नागरिकले सामान्य प्रशासनिक कामदेखि आपत्कालीन अवस्थासम्म विभिन्न कठिनाइहरू सामना गर्नुपरेको छ। सबैभन्दा ठूलो समस्या पासपोर्ट नवीकरण र कन्सुलर सेवासँग सम्बन्धित छ। पासपोर्टको म्याद सकिँदा वा अन्य कागजी प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्ने अवस्थामा नेपालीहरूले टाढाको दूतावाससँग सम्पर्क गर्नुपर्छ। यसले समय, पैसा र मानसिक तनाव सबै बढाउँछ। धेरै श्रमिकहरू सीमित आम्दानी र व्यस्त कार्यतालिकाका कारण आवश्यक प्रक्रिया पूरा गर्न समेत कठिनाइमा पर्छन्। त्यस्तै, श्रम विवाद, कानुनी समस्या, दुर्घटना, बिरामी अवस्था वा अन्य आपत्कालीन परिस्थितिमा नेपाली नागरिकले तत्काल सहायता प्राप्त गर्न सक्ने कुनै स्थानीय नेपाली कूटनीतिक निकाय छैन। विदेशी भूमिमा यस्ता अवस्थामा नागरिकलाई आफ्नै देशको प्रतिनिधित्व गर्ने संस्थाको आवश्यकता झन् बढी महसुस हुन्छ। सबैभन्दा ठूलो समस्या पासपोर्ट नवीकरण र कन्सुलर सेवासँग सम्बन्धित छ। हाल क्रोसियामा रहेका नेपालीहरूले आफ्नो पासपोर्ट नवीकरण, कागजात प्रमाणीकरण तथा अन्य कन्सुलर सेवाका लागि अस्ट्रियाको राजधानी भियनास्थित नेपाली दूतावासको भर पर्नुपर्ने अवस्था छ। क्रोसियाका विभिन्न सहरबाट भियना पुग्न घण्टौं लामो यात्रा गर्नुपर्छ भने कतिपयका लागि सयौं किलोमिटर दूरी पार गर्नुपर्ने हुन्छ। धेरै नेपाली श्रमिकहरूका लागि कामबाट बिदा मिलाउनु, यात्रा खर्च जुटाउनु र आवश्यक बसोबासको व्यवस्था गर्नु आफैंमा ठूलो चुनौती हो। सीमित आम्दानीमा परिवार र भविष्यका सपना बोकेर विदेश आएका श्रमिकहरूका लागि एउटा सामान्य प्रशासनिक प्रक्रिया पूरा गर्नसमेत अतिरिक्त समय, पैसा र श्रम खर्च गर्नुपर्ने बाध्यता छ। विडम्बना के छ भने, हजारौं नेपाली बसोबास गरिरहेको देशमा आधारभूत कन्सुलर सेवा प्राप्त गर्न नागरिकले अर्को देशको राजधानीसम्म पुग्नुपर्ने अवस्था अझै कायम छ। विदेशमा रहेका नेपाली नागरिकले आफ्नै देशको सेवा प्राप्त गर्न यति धेरै कठिनाइ भोग्नुपर्ने अवस्था दीर्घकालीन रूपमा उचित मान्न सकिँदैन। अर्को चिन्ताजनक पक्ष भनेको बढ्दो दलाली र ठगीको समस्या हो। केही नेपालीहरू राम्रो रोजगारी र आकर्षक अवसरको आशामा विभिन्न दलाल तथा एजेन्टहरूको जालमा फसेका घटनाहरू समय-समयमा सुनिन्छन्। यदि स्थानीय स्तरमा नेपाली कन्सुलर उपस्थिति बलियो हुन्थ्यो भने यस्ता समस्यामा परेका नागरिकलाई आवश्यक परामर्श, जानकारी तथा सहयोग उपलब्ध गराउन सहज हुने थियो। दूतावास केवल पासपोर्ट बनाउने कार्यालय मात्र होइन। यो विदेशमा रहेका नागरिकहरूको सुरक्षा, अधिकार र सम्मानसँग जोडिएको संस्था हो। कुनै दुर्घटना, मृत्यु, कानुनी विवाद वा मानवीय संकटको अवस्थामा दूतावास नागरिकको भरोसाको केन्द्र बन्न सक्छ। त्यसैले क्रोसियामा रहेका नेपालीहरूको माग केवल प्रशासनिक सुविधा प्राप्त गर्ने माग होइन; यो नागरिक अधिकार र राज्यको उपस्थितिसँग सम्बन्धित विषय हो। हामीले यथार्थवादी दृष्टिकोण पनि अपनाउनुपर्छ। नेपाल सरकारका स्रोत र प्राथमिकताहरू सीमित हुन सक्छन्। त्यसैले तत्काल पूर्ण दूतावास स्थापना सम्भव नभए पनि कम्तीमा नियमित मोबाइल कन्सुलर सेवा सञ्चालन गर्ने वा निश्चित अवधिमा पासपोर्ट तथा अन्य कन्सुलर सेवा शिविर आयोजना गर्ने व्यवस्था गर्न सकिन्छ। यस्ता उपायहरूले हजारौं नेपालीलाई प्रत्यक्ष राहत दिन सक्छन्। यो आवज विदेशमा रहेका नेपाली नागरिकको आधारभूत सेवा र सुरक्षासँग सम्बन्धित साझा सरोकार हो। क्रोसियामा रहेका नेपालीहरू, विभिन्न सामाजिक संस्थाहरू, व्यवसायी, विद्यार्थी तथा श्रमिक समुदायले तथ्य र अनुभवका आधारमा आफ्नो आवाज उठाउन जरुरत छ। विदेशमा बसेर नेपालीहरूले आफ्नो परिश्रम, पसिना र संघर्षबाट नेपालको अर्थतन्त्रमा ठूलो योगदान पुर्याइरहेका छन्। त्यसैले आजको आवश्यकता स्पष्ट छ, क्रोसियामा रहेका नेपाली नागरिकको हित, सुरक्षा र सम्मानका लागि नेपाल सरकारले यहाँ आफ्नो कन्सुलर उपस्थिति सुदृढ गर्नुपर्छ। हजारौं नेपालीको यो आवाज सम्बन्धित निकायसम्म पुग्नुपर्छ, सुनिनुपर्छ र आवश्यक कदम चालिनुपर्छ।
दोलखा स्थायी घर भएका लेखक बस्नेत हाल क्रोसियामा बस्दै आएका छन् ।
